कलमाचे प्रकार

कृती

छाट कलम

यासाठी माती-शेणखत हे ३:१ या प्रमाणात मिसळून प्लॅस्टिक पिशवीत भरून त्यावर पाणी शिंपडतात.
ज्याचे कलम करायचे आहे त्या झाडाचे तिरकस छाटे कापतात.
छाट्याला खालील बाजूस, तिरकस बाजूस संजीवक लावतात.
संजीवक लावलेला भाग पाणी शिंपडलेल्या पिशवीत रोवतात..
छाट्याच्या बाहेरील बाजूस शेण लावतात किंवा तो जोड लॅस्टिकने बांधतात.
पिशवीत कायमचा ओलावा राहील अशा पद्धतीने पाणी सोडतात.

कलमासाठी निवडलेल्या फांदीची साधारण एक ते दीड इंच लांबीची गोलाकार साल काढतात.
साल काढलेल्या जागी संजीवक लावतात.
नंतर ओले केलेले स्पॅग्नॉमॉस त्यावर लावून प्लॅस्टिकच्या फितीने तो भाग बंद करतात. स्पॅग्नॉमॉस ओले करून लावतात कारण कलम तयार होताना त्यास पाण्याची आवश्यकता असते व ते पाण्याला स्पॅग्नॉमॉसमधून शोषून घेते. स्पॅग्नॉमॉसमधील पाणी ज्यावेळी संपते त्यावेळी स्पॅग्नॉमॉस हवेतील आर्द्रता शोषून घेते व कलमाची पाण्याची गरज त्यातून भागविली जाते म्हणून गुट्टी कलम करताना स्पॅग्नॉमॉस वापरतात.

माती व शेणखत यांचे ३:१ या प्रमाणात मिश्रण करून ते कुंडीत घेतात.
पेरूच्या झाडाची जमिनीलगतची फांदी कलमासाठी निवडतात..
शेंड्यापासून २ फूट मागील बाजूस फांदीचे खालून १-२ इंच तिरकस कट घेतात.
तिरकस काप घेतलेल्या ठिकाणी नारळाची कडी घालतात व त्यास संजीवक लावून तो भाग कुंडीमधील मातीत दाबून टाकतात.
दाबलेल्या भागावर वजन ठेवतात.
कुंडीत पाणी सोडतात.

विशेष माहिती : कलम करण्याचे निरनिराळे प्रकार

अ.क्र	अभिवृद्धीचा प्रकार	कोणत्या वेळी केल्यास चांगले	कोणती झाडे
१	छाट कलम	खरीप अगर रब्बी हंगामात	अंजीर, द्राक्षे, शेवंती, बहुवार्षिक झाडे, वेळी (जाई-जुई )
२	दाब कलम	पावसाळा	तगर, कागदी लिंबू, पेरू, वेली वैगेरे
३	गुट्टी कलम	पावसाळा	ड्रेसिना, क्रोटेन, मुसाडा एक्झोटा डाळिंब
४	पाचार कलम	ऑक्टोंबर नोव्हेंबर	आंबा व इतर कोणतेही फळझाड
५	डोळा भरणे	नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी	गुलाब,संत्री,मोसंबी इ.

पाचर कलम

एक ते दीड वर्षाच्या गावरान आंब्याच्या शेंड्याकडील भाग सी कटरच्या साहाय्याने कापावा.
कापलेल्या खोडाला मध्यभागी उभा काप घ्यावा.
चांगल्या जातीच्या आंब्याची त्याच जाडीची फांदी सी कटरने कापावी.
फांदीची सर्व पाने सी कटरने छाटून टाकावी.
फांदीच्या खोडाकडील बाजूला पाचराचा आकार द्यावा.
ती पाचर गावरान आंब्याच्या खोडामध्ये बसवावी.
पूर्ण जोड प्लॅस्टिकच्या फितीने बांधून टाकावा.

डोळा भरणे

कलमासाठी निवडलेला डोळा फांदीपासून वागला करण्यासाठी चाकूच्या साहाय्याने त्याच्या कडेने वर्तुळ पाकळीच्या आकाराचा काप घ्यावा
फुटव्याला इजा न होता डोळा फांदीपासून वेगळा करावा.
पाचर कलमाच्या ज्या फांदीवर तो डोळा बसवायचा आहे त्यावर इंग्रजी आय किंवा टी आकाराचा काप घ्यावा.
कापाच्या मध्यभागी साल चाकूच्या साहाय्याने उचकटून काढलेला डोळा त्यामध्ये बसवावा.
डोळ्यातील फुटवा उघडा ठेवून कलमावर प्लॅस्टिकची फीत ताणून बांधावी.

द्क्षता